تبلیغات
شهر خرم آباد - سلاح های برنزی و آهنی لرستان - بخش سوم

سلاح های برنزی و آهنی لرستان - بخش سوم

نویسنده :ساسان عسکری
تاریخ:یکشنبه 1394/09/1-03:32 ب.ظ

منوچهر مشتاق خراسانی
ترجمه ساسان عسکری عالم

ساختن سلاح‌های برنزی

برنز یک آلیاز فلزی است، که از مس همراه با مقدار کمی از سایر فلزات که معمولاً روی، قلع و آرسنیک است تشکیل می‌شود. زمانی که ناخالصی‌ها به مس اضافه می‌شوند، مس خاصیت انعطاف پذیری و چکش خواری پیدا می‌کند و مثلاً برای ساختن ابزار سخت و تیز، از قبیل اسباب و سلاح‌ها مناسب می‌شود. در ایران معروف‌ترین و قدیمی‌ترین مصنوع فلزی که پیدا شده است، مهره‌های مسی در سایت «علی کوش» دهلران بوده است. این وسیله تاریخ ساختش به 6750 تا 6000 سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد. معمولاً برنز شامل مس و قلع در یک نسبت 9 به یک قرار دارد. قلع یا دیگر آلیاژساز فلز، تا حد زیادی به افزایش سختی ماده  کمک می‌کند. دیگر مزیت قلع به عنوان یک فلز آلیاژساز این است که قلع درجه حرارت کمی برای گداخته شدن را برای استفاده آهنگران را می‌پذیرد و این به آهنگر اجازه می‌دهد تا اشیا با ارزش به هنگام گداخته شدن در کوره از صدمه دیدن محفوظ شوند. بعلاوه، برنز وقتی که مایع است نسبت به مس خام بسیار راحت‌تر در قالب ریخت می‌گیرد. مصنوعات برنزی قدیمی حاوی قلع به عنوان فلز آلیاژ ساز در شوش پیدا شدند و تاریخ برخی از این ابزار به زمانی قبل از هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح تا ابتدای هزاره سوم پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد.

تعداد زیادی از مصنوعات برنزی کشف شده در لرستان نمایان ساخت که استفاده از فلز و فلزکاری در زمانهای باستانی برای تولید سلاح‌ها و ابزارآلات بسیار بااهمیت بوده است. بسیاری از این وسایل را سلاح‌ها تشکیل می‌دادند که درون گورهای شخصی مقامات عالی که جایگاه اجتماعی به عنوان جنگجو داشتند یافت شدند. در مقابل از ابزارها به طور مستمر تا زمانیکه کارایی‌شان را از دست می‌دادند استفاده می‌شد،  که این از دست دادن کارایی در اثر پوشیدن مداوم و یا صدمه دیدن بوجود می‌آمد، پس از اینکه ابزارها کارایی خود را از دست می‌دادند امکان داشت برای ساخت یک مصنوع فلزی دیگر ذوب شوند. فعالیت فلزکاری در لرستان تحت نظارت شدید و زیر نظر یک قدرت مرکزی بود و این قدرت مرکزی فرد خاصی را در برخی از زمانه‌ها، از میانه هزاره سوم پیش از میلاد تا پایان هزاره دوم پیش از میلاد، برای نظارت تعیین می‌کرد. در طی دو قرن پایانی هزاره دوم پیش از میلاد، لرستان شاهد افزایش تولید سلاح‌ها و ظروف در مقایسه با قبل بود. بسیاری از مصنوعات کشف شده در مجموعه‌های برنزی غرب ایران از ابزارها و سلاح‌ها تشکیل شده‌اند. اولینشی تاریخ دار از هزاره سوم پیش از میلاد مسیح، سلاح‌ها و ابزارهایی بودند که مجهز به حفره‌های قفلی بودند. این قابل توجه است که قفل یک راه امن برای اتصال ابزارها تشخیص داده شده است، به عنوان مثال در متصل کردن یک قبضه چوبی به یک زبانه از قفل استفاده می‌شده است. این سلاح‌ها درون یک ازدیادی از تنوع در اشکال گوناگون ساخت از هزاره دوم پیش از میلاد مسیح و در نهایت تا 800 سال پیش از میلاد مسیح با اشکال جدید استفاده، توسعه یافته بودند. این ابزار شامل تبرها و تیشه‌ها (یک وسیله شبیه به تبر با یک منحنی مانند شمشیر)، تبرهای دوسر، خنجرها و دشنه‌ها، نیزها، شمشیرها، کلاه خودها و سپرها می‌شده است. سلاح‌ها و زره‌ها هریک به شکل متفاوتی تولید می‌شدند. سلاح‌ها معمولاً با قالب ساخته می‌شدند و زره‌ها بخشی از مراحل پیاپییک چکشکاری فلزی بودند. تیردانها و سپرها از فلز چکشکاری شده ساخته می‌شدند و کمربندها با لوحهای فلزی آراسته می‌شدند.

تکنیک استفاده شده توسط صنعتگران لرستانی برای ساخت سلاح‌های فلزی در درجه‌ی بالایی از مهارت و هنرمند قرار داشته است. آن‌ها در نهایت از یک طیف گوناگون وسیعی از تزیین بسیار هنرمندانه استفاده می‌کردند  که شامل : هنرمسگری، قلمزنی و حکاکی می‌شده است. در واقع کوههای لرستان به طور ویژه ای غنی از مس و قلع هستند، که هرکدام، هم مس خام و هم آلیاژ قوی مس-قلع (برنز)، برای ساختن برنز ضروری‌اند. آزمایش‌ها توسط آهنگران لرستان با آرسنیک و مس، نتایجی کمتر موفقیت آمیز نسبت به نوعی از آلیاژ برنز داشت. بین انواع گوناگونی از مصنوعات، مصنوعات ساخته شده باآلیاژ قلع-برنز به طور قابل توجهی متفاوت بودند. برای مثال، یک نسبت استاندارد از قلع، در شمشیرها و خنجرهای قلع-برنزی وجو دارد. دیگر وسایلی که استفاده ای به عنوان اسلحه نداشتند، برای مثال سرتبرها و میله‌ها، قدرت استفاده به عنوان اسلحه را نداشتند و بنابراین مشمول ضریب بیشتری از قلع می‌شدند. فرمول معمول از یک آلیاژ برنز اینگونه است: مس 90%، قلع 8% و سرب، آهن، نیکل و آرسنیک 2%.

منبع فلزی که آهنگران لرستانی استفاده می‌کردند هنوز نامعلوم است. مس ممکن است از معادنی از نواحی انارک گرفته شده باشد. در نواحی که مس استخراج شده بود، ممکن است آهن نیز استخراج شده باشد. در هزاره دوم پیش از میلاد مسیح، انتقال قلع در یک مسیر از شرق به غرب از طریق عراق و سوریه صورت گرفت. به هر صورت، منبع اصلی قلع انتقال داده شده درون ایران هنوز نامعلوم است. این امکان هست که سرچشمه آن نواحی خراسان باشد، هرکدام  از این ادعاها می‌تواند غلط باشد چرا که این نواحیکه در شرق لرستان قرار دارند برخی به شکل قابل توجهی از لرستان فاصله ای دور دارند.

دو طبقه بندی عمده در روش تولید سلاح‌های برنزی وجود دارد: الف) ریخته گری  و ب) چکشکاری. آشنایی  آهنگران لرستانی به روش قالبگیری برنزی منجر به تولید طیف وسیعی از سلاح‌های متفاوت شد. برخلاف سلاح‌های آهنی، سلاح‌های برنزی حاصل آهنگری نبودند اما ریخته گری داشتند. شمشیرها به وسیله یک قالب ساخته می‌شدند، که این قالب از سنگ ماسه یا رُس یا برنز بود و مرحله ساخت یک ابزار برای ساخته شدن اینگونه بود که ابتدا مایع فلز آلیاژی درون قالب ریخته می‌شد. سپس، هنگامی که مایع فلز سرد و سخت می‌شد، قالب شکسته می‌شد و قالب سلاح اولیه بیرون آورده می‌شد. پس از این، فلز اولیه موجود دارای کاستی‌هایی بود، سپس این فلزها دسته بندی و جلا داده می‌شدند تا زمانیکه سلاح شکل نهایی خودش را به دست می‌آورد. مراحل ساخت مصنوعات فلزی در این روش ریخته گری می‌تواند شامل ریختن مایع، گرم شدن فلز درون یک قالب که معمولاً از خاک رس یا شن درست شده است، و سپس سرد شدن و بیرون کشیدن از قالب باشد.


منتشر شده در شماره 341 هفته نامه سیمره،یکشنبه 1 آذر 1394
 




نوع مطلب : فرهنگی 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر